Lasciate ogne autonomia voi ch'entrate[i]
Jacques Ellul: Tehnika ili Ulog veka (1954/ 1963), Porodična biblioteka br. 10
Besplatno izdanje za ličnu i komunalnu upotrebu, Beograd 2010
Preveo: Nenad iz Erevona
Redaktura i priprema: AG
U procesima ovdašnjeg postsocijalističkog mamurluka i semi-perifernog kapitalizma koji gura već dvadesetu godinu, lagano izrasta u mladića koji se i dalje koprca ali poslušno uči, nastali su razni antikapitalistički pokreti. U tim se idejnim trvenjima obrazovala jedna fronta mišljenja, koja je često bila olako otpisivana kao anarho-primitivistička; opći pojam koji kao da mami samorazumljive negativne konotacije, prvenstveno od strane što pametnijih ili balavijih marksista, i u tom smislu, tradicionalnih "tehno-optimista". Tako se, u susjednom nam Beogradu, smjestio jedan telurski obrt. Riječ je o društveno-izdavačkom projektu Anarija/blok 45 čiji je idejni začetnik Aleksa Golijanin, ili jednostavno, Aleksa. Projekt po kojem Anarhija/blok zasigurno najvidljiviji jest Porodična biblioteka, iako ovdje ne treba zaboraviti ni organizaciju balkanske turneje Johna Zerzana po imenu Future Primitive iz 2005., sa sestrinskom grupom Agencija za rješavanje nerješivih društvenih problema.
Suština stvari nije u pojedinom odabiru knjiga, u njihovoj eventualnoj heterodoksnosti spram uvaženih kanona, već u tome što one zajedno čine jednu složenu idejnu formaciju duh koje svijetu šalje jasnu poruku: "Kratkoročni cilj anarhije/ blok 45 je ukidanje kapitalističke civilizacije (ili samo 'kapitalizma' ili samo 'civilizacije', odnosno 'masovnog društva') na svim nivoima stvarnosti, od svakodnevnog do planetarnog, u svim njenim ideološkim i geografskim modalitetima. Dugoročnih ciljeva nemamo. Anarhija/ blok 45 nema nikakve veze ni sa jednom političkom ili nevladinom organizacijom, niti sa bilo kojom grupom koja se u Beogradu, Srbiji ili u ovom delu sveta predstavlja kao anarhistička (o levičarima, ma šta to značilo danas ili oduvek, da i ne govorimo). Za Anarhiju/ blok 45 ideologija anarhizma je bez ikakvog značaja. Izvesna terminološka podudarnost je slučajna i za sada predstavlja izvor mnogih zabavnih, ali ponekad i vrlo zamornih nesporazuma."
Od početka avanture 2002. godine, u toj su biblioteci objavljena imena poput Boba Blacka, Guya Deborda, Jacquesa Camatta, Fredya Perlmana, Pierra Clastresa, Marshalla Sahlinsa i drugih, što u papirntom ili elektroničkom izdanju. Sam proces rada te para-organizacije iznjedrio je i sada već prilično obimnu količnu poparatnih tektova, pogovora, komentara i neslužbenog redakcijskog materijala (postoji i pretplatnička lista za žurnal o redovitim poslovima Anarhije/ blok 45) koji čine vrlo poticajnu i inspirativnu zbirku misli i ideja. Praksa njihova širenja želi ići protiv ustaljenih kanala distribucije i proizvodnje: u pokušaju stvaranja "ekonomije poklona", tj. ne-ekonomije, nastala je operacija Đžabalesku, sa posebnom afilijacijom balkanskog Pony Expressa.
Posljednja, netom izašla knjiga u okviru Porodične biblioteke jest Tehnika, ili Ulog veka, francuskog profesora prava, sociologa, teologa i anarhista Jacquesa Ellula.
Načelni problem koji ona obrađuje jest pokušaj da se detektira i opiše način na koji tehnika uslovljava ljudski život. Ono što se običava nazivati procesom civilizacije, zapravo je proces Tehnike. Ellulova je teza da su prijašnja društva tehniku držala svojim integralnim djelom; ona se prilagođavala konkretnim potrebama nekog društva i pritom bila stvar sporadičnosti. Do ključnog preokreta dolazi njezinim osamostaljivanjem; ona postaje autonomna snaga koja razara sve druge idejne instance oblikovanja ljudske zajednice, što je istovremeno i trenutak u kojem kapitalizam postaje istinski univerzalna globalna činjenica. Na taj način suvremeno društvo postaje istovjetno sa tehnikom vlastite regulacije, ili Ellulovim riječima, to je jedina točka u kojoj su oblik i biće identični. Autoritarni i totalitarni karakter suvremenih društava ne proizlazi iz određenih ekonomskih ili političkih djelovanja što oblikuju tehnike represije nad ljudskim životom; već je tehnika ta koja određuje dinamiku ekonomskog i političkog razvoja. U tom je smislu ona doista nepokretni pokretač, anđeo istorije kako ga je opisao Benjamin (na naslovnici ovog izdanja nalazi se Kleeov Angelus Novus). Daleko od toga da je tehnika stvar razvoja mašina; ona se očituje u stvaranju posebnih "tehničkih" sfera društvenosti: ekonomija, politika, medicina, pravo, vojska itd. Specijalizaciji tih sfera imanentna je potreba za racionalizacijom. A pošto racionalizacija onog temeljno kaotičnog u srži svih ljudskih i prirodnih stvari nikada nije do kraja moguća, to tehniku uvijek tjera na samreprodukciju i multipliciranje, na širenje i osvajanje novih djelića kaosa. Ta reprodukcija istovremeno garantira gubitak smislenog djelovanja ka određenom cilju; poanta je u neprestanom djelovanju koje osiguravaju upravo procedure tehnike kao jedini kriterij kojim se ravna ljudsko djelovanje. To je indeks instrumentalnog, tehničkog uma.
Kako u Žurnalu od 3. i 14. ožujka ove godine stoji: "Pre svega, nije reč o tehnologiji, odnosno o ovoj ili onoj aparaturi, već o stanju uma potpuno opsednutog efikasnošću, moći i sredstvima za njihovo ostvarenje. Reč je o sredstvima i metodama kojima ta fiksacija dodeljuje autonomiju, koja zatim nameće svoju logiku i 'etiku', kao jedina pravila igre. Tehnika je samo srce te klopke u koju smo tako slepo uleteli, masovnog (ili možda bolje, masivnog) društva. Sami zahtevi tog kompleksa - u radu, energiji, strogom poštovanju tehničkih procedura, 'uputstava za upotrebu', u svim oblastima života - prave sprdnju od svih naših dobrih namera, demokratskih i humanističkih težnji, anarhističkog sentimenta. Ako želite da u jednom tako složenom i zahtevnom sistemu 'sve funkcioniše', aplaudiraćete (s manje ili više žara, to je jedina varijacija) zavođenju reda, rada, discipline, propisa, standarda, eskspertskih direktiva i najstrožih sankcija, a da o Hitleru, policiji ili državi i dalje možete imati vrlo negativno misljenje - i mahati njime. [...] Prema tome, 'autonomija tehnike' - slično kao i 'autonomija kapitala' kod Kamata, na primer - ne znači da se suočavamo s nekom silom odvojenom od nas samih. To je samo tačna mera našeg odricanja od samih sebe, od autonomije i svih potencijala za dobar život - a ne za dobar rezultat na tabeli u Excelu, jer te dve stvari očigledno nisu u korelaciji."
Nakon par uvodnih teza i komentara, riječ-dvije o kontekstu u kojem je knjiga nastala. Napisana 1954. godine; njezin pesimistični ton održava duh vremena u kojem je pitanje tehničkog progresa kao uvjeta ljudske emancipacije bilo neupitna i samorazumljiva stvar. U početku relativno nepoznata, za njezino je populariziranje najzaslužniji Alodus Huxley, kada ju je preporučio Centru za istraživanje demokratskih institucija iz Santa Barbare kao ključnu studiju za proučavanje suvremenih tehnoloških društava. Čitateljstvu sa ovih prostora prva poznatija asosijacija na ovu knjigu može biti Mumfordov Mit o mašini, koji je u nas izašao u izdanju Grafičkog zavoda Hrvatske 1986. godine. Mumford je također jedan od sugovornika Ellula, ali i česta meta njegovih kritika, kao autor koji je "naklonjen mašini".
Svatko koji je zainteresiran za ovakava promišljanja, knjigu, kao i ostala izdanja, može skinuti sa Interneta. Također, slobodni ste obratiti se i direktno Anarhiji/ bloku 45. Svaki dobronajmernik je dobrodošao.
Adresa: http://anarhija-blok45.net1zen.com; aleksa.golijanin@gmail.com
[i] Ostavite svu autonomiju, vi koji ulazite ovdje. Engels o natpisu koji bi trebao stajati iznad ulaza u svaku tvornicu. Iz Žurnala datiranog na 14. ožujak 2010.
